Şirket Değerlemesi Kapsamında Değer Esasları Nelerdir?

Şirket değerleme süreci, bir işletmenin gerçek ekonomik değerini ortaya koyan en kritik finansal analizlerden biridir. Ancak bu süreçte çoğu zaman gözden kaçan bir nokta vardır: hangi değer esasının kullanıldığı.

Doğru “değer esası” seçimi, yapılan şirket değerlemesinin doğruluğunu, geçerliliğini ve karar süreçlerindeki etkisini doğrudan belirler.

Bu yazıda, Uluslararası Değerleme Standartları (UDS) çerçevesinde tanımlanan ve özellikle şirket değerlemelerinde kullanılan başlıca değer esaslarını, hangi durumlarda hangi yaklaşımın tercih edilmesi gerektiğini ve yatırımcı açısından ne ifade ettiklerini ele alıyoruz.

Değer Esası Nedir ve Şirket Değerlemede Neden Önemlidir?

Değer esası, bir şirketin hangi koşullar altında ve kimin bakış açısından değerinin belirlendiğini ifade eder. Yani aynı şirket, farklı değer esaslarına göre farklı değer sonuçlarına ulaşabilir.

Örneğin:

• Bir yatırımcı için şirketin stratejik sinerjisi ön plandayken,

• Bir bankacı için teminat niteliği,

• Bir muhasebeci için ise finansal raporlama standartları önemlidir.

Bu nedenle, değer esası seçimi yalnızca teknik bir detay değil, değerleme sonucunun anlamını belirleyen temel karardır.

Şirket Değerlemelerinde Kullanılan Başlıca Değer Esasları

Uluslararası uygulamalarda altı temel değer esası öne çıkar. Bunlar, her biri farklı bir analiz ve karar bağlamına hizmet eden kavramlardır:

1. Pazar Değeri: Pazar değeri, bir şirketin gönüllü bir alıcı ile gönüllü bir satıcı arasında, her iki tarafın da bilgili ve baskı altında olmadığı bir ortamda el değiştirebileceği tutardır.

Avantajı: Şirketin mevcut piyasa koşullarında ne kadar değerli olduğunu objektif biçimde yansıtır. Bu nedenle, pazar değeri genellikle “referans değer” olarak kabul edilir.

Kullanım Alanları:

• Şirket hisse satışları

• Halka arz hazırlıkları

• Finansal kurumlarca yapılan teminat analizleri

• Kamulaştırma veya vergisel işlemler

2. Makul Değer: Makul değer, hem alıcının hem de satıcının bilgili, dikkatli ve özgür iradeyle hareket ettiği durumda oluşan değerdir. Tam rekabet koşullarının olmadığı veya taraflar arasında özel durumların bulunduğu işlemlerde daha gerçekçi sonuç verir.

Kullanım Alanları:

• Ortaklık ayrılıkları, hisse devirleri veya uzlaşma süreçleri

• Şirket içi hisse değerlemeleri

• Hukuki veya tahkim süreçlerinde adil değer tespiti

3. Yatırım Değeri (Yatırımcıya Özgü Değer): Belirli bir yatırımcının kendi yatırım hedefleri, sinerji beklentileri ve risk profili doğrultusunda şirkete biçtiği özel değerdir.

Avantajı: Her yatırımcı için farklı olabilir çünkü yatırım değeri kişisel beklentilere göre değişir.Bu nedenle, özellikle stratejik yatırımcılar için en anlamlı değer esasıdır.

Kullanım Alanları:

• Stratejik yatırımcıların yaptığı satın alma analizleri

• Portföy planlaması ve özelleştirme süreçleri

• Finansal modelleme ve yatırım fizibilite çalışmaları

4. Sinerji Değeri: Bir şirketin başka bir şirketle birleşmesi veya satın alınması sonucu ortaya çıkan ek ekonomik faydanın değeridir.

Örnek: Bir şirketin satın alınmasıyla müşteri tabanının genişlemesi, operasyonel maliyetlerin azalması veya yeni pazarlara giriş avantajı sağlanması.

Özelliği: Sinerji değeri genellikle pazar değerinin üzerindedir çünkü iki işletmenin birleşmesiyle oluşan potansiyel kazançlar hesaba katılır.

Kullanım Alanı:

• Birleşme ve satın alma (M&A) süreçleri

• Stratejik ortaklıklar

• Değer artırıcı yeniden yapılanma analizleri

5. Tasfiye Değeri: Tasfiye değeri bir şirketin veya varlığının, kısa süre içinde ve zorunlu koşullarda satılması durumunda elde edilmesi beklenen değerdir.

Tasfiye değeri, genellikle pazar değerinin altında olur.Çünkü satış süresi kısadır ve satıcının pazarlık gücü düşüktür.

Kullanım Alanı:

• İflas, konkordato veya yeniden yapılandırma süreçleri

• Banka teminatlarının nakde çevrilmesi

• Tasfiye planlamaları

6. Pazar Kirası (Gayrimenkul Bazlı Şirketlerde): Gayrimenkul yatırım ortaklıkları (GYO), otelcilik veya lojistik sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler için pazar kirası, değerlemede kritik bir parametredir.Kira getirisi, doğrudan şirketin gelir yaklaşımına dayalı değerini etkiler.

Finansal Raporlama ve Diğer Uluslararası Değer Esasları

Bazı durumlarda şirket değerlemesi UDS dışı standartlara göre yapılır. Bu durum özellikle finansal raporlama, vergi planlaması veya transfer fiyatlandırması gibi özel düzenlemelerle ilgilidir:

• Gerçeğe Uygun Değer (IFRS): Finansal tablolarda yer alan varlık ve yükümlülüklerin düzenli bir işlemde el değiştirebileceği tutar.

• Gerçeğe Uygun Pazar Değeri (OECD): İlişkili taraf işlemleri (transfer fiyatlandırması) için kullanılan adil piyasa değeri.

• ABD Gelir İdaresi (IRS) Tanımı: Vergi değerlemelerinde kullanılan piyasa değeri yaklaşımı.

Bu değerler, özellikle uluslararası faaliyet gösteren şirketlerin finansal raporlama ve vergi uyumu süreçlerinde önem taşır.

Hangi Değer Esası Ne Zaman Kullanılmalı?

Doğru değer esası seçimi, şirket değerleme sürecinin başarısını doğrudan belirler.

Seçim yapılırken şu unsurlar dikkate alınmalıdır:

• Değerlemenin amacı: (Yatırım, birleşme, finansal raporlama, tasfiye vb.)

• İlgili tarafların niteliği: (Stratejik yatırımcı, finansal yatırımcı, alıcı/satıcı konumu)

• Mevzuat gereklilikleri: (UFRS, SPK, vergi mevzuatı vb.)

Örnek vermek gerekirse:

Finansal raporlama için → Gerçeğe uygun değer

Stratejik satın alma için → Yatırım veya sinerji değeri

Zorunlu satışlar için → Tasfiye değeri

Piyasa bazlı analizler için → Pazar değeri

kullanılması uygun bulunabilir.

Doğru Değer Esası Seçimi Uzmanın Sorumluluğudur

Her değerleme raporunda, kullanılan değer esasının tanımı açıkça belirtilmelidir. Değerleme uzmanı, hem UDS tanımlarını hem de uluslararası finansal raporlama esaslarını doğru yorumlamakla yükümlüdür. Yanlış değer esası seçimi, yatırım kararlarını hatalı yönlendirebilir, hukuki riskler yaratabilir ve raporun geçerliliğini zayıflatabilir.

Şirket Değerinin Gerçek Resmini Dilum Finance ile Doğru Çerçeveden Görün

Şirket değerlemesi yalnızca bir “rakam” değildir; şirketin ekonomik potansiyelinin, stratejik konumunun ve yatırım cazibesinin sayısal ifadesidir. Bu nedenle, doğru değer esasının seçilmesi, hem yatırımcılar hem de işletmeler için güvenilir ve tutarlı sonuçlar üretmenin temelidir.

Dilum Finance olarak, her değerleme çalışmasında amaca en uygun değer esasını belirleyerek, hem yatırımcılar hem de işletmeler için şeffaf, tutarlı ve uluslararası standartlara uygun sonuçlar sunuyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Şirket değerlemesinde her zaman pazar değeri mi kullanılır?

   Hayır. Şirket değerlemesinde yatırım, sinerji veya tasfiye gibi farklı amaçlara göre farklı değer esasları uygulanabilir.

2. UDS’de tanımlı olmayan bir değer esası kullanmak uygun mudur?

   Evet. Finansal raporlama veya vergi amaçlı değerlemelerde IFRS, OECD veya ABD IRS tanımları kullanılabilir.

3. Yanlış değer esası seçimi şirket değerlemesi açısından ne gibi sonuçlara yol açabilir?

   Yanlış seçim, şirket değerleme raporunun geçerliliğini azaltabilir, yatırım kararlarını hatalı yönlendirebilir ve hukuki riskler doğurabilir.