Patent değerlemesi, işletmelerin sahip olduğu teknolojik yeniliklerin ve tescilli hakların ekonomik değerini belirleme sürecidir. Patent, sadece teknik bir koruma aracı değil; aynı zamanda rekabet avantajı, gelir yaratma potansiyeli ve yatırım değeri taşıyan stratejik bir varlıktır.

​

Doğru şekilde yapılan bir patent değerlemesi, şirketin finansal performansını, birleşme ve satın alma süreçlerini, vergi planlamasını ve lisans anlaşmalarını doğrudan etkiler. Bu kapsamda, Uluslararası Değerleme Standartları (UDS) Madde 210, patent gibi maddi olmayan varlıkların değerlemesi için uluslararası düzeyde geçerli ve şeffaf bir çerçeve sunar.

​

Uluslararası Değerleme Standartları (UDS) Madde 210, “Maddi Olmayan Varlıkların Değerlemesi” başlığı altında, işletmelerin sahip olduğu soyut varlıkların değerleme ilkelerini tanımlar. Patentler, bu varlıklar arasında en teknik ve stratejik öneme sahip olanlardandır.

​

UDS 210’a göre patent değerlemesinde dikkate alınması gereken temel unsurlar şunlardır:

​

• Patentle korunan teknolojinin ticari kullanımı ve lisanslanabilirliği,

• Ekonomik ömrü ve koruma süresi,

• Gelir üretme kapasitesi (örneğin lisans gelirleri, maliyet tasarrufu),

• Pazar büyüklüğü, rekabet durumu ve teknolojik yaygınlık,

• Hukuki geçerlilik ve tescil kapsamı,

• Patent portföyünün genişliği ve derinliği

​​

Bu faktörler, patentin finansal ve stratejik değerinin doğru belirlenmesinde kritik rol oynar.

​

​

UDS 210 Kapsamında Patent Değerleme Yöntemleri

 

Patent değerlemesi, UDS 210 kapsamında üç temel yaklaşımla yapılır: Gelir Yaklaşımı, Pazar Yaklaşımı ve Maliyet Yaklaşımı. Her yöntem, patentin niteliğine, kullanım aşamasına ve veri mevcudiyetine göre farklı avantajlar sunar.

​

1. Gelir Yaklaşımı (Income Approach)

Gelir yaklaşımı, patentin gelecekte yaratması beklenen ekonomik faydaların bugünkü değere indirgenmesine dayanır. Bu yöntem, gelir getiren veya lisanslanabilir patentler için en sık kullanılan yaklaşımdır.

​

Uygulanan alt yöntemler:

• Royalty Relief Yöntemi: Patent üçüncü bir tarafa aitmiş gibi düşünülerek, bu patentin kullanımına karşılık ödenmesi gereken varsayımsal lisans (royalty) bedeli hesaplanır. Bu yöntem, özellikle teknoloji lisanslamalarında kullanılır.

• Discounted Cash Flow (DCF) Yöntemi: Patentten doğacak nakit akışları belirlenir ve bu akışlar belirli bir iskonto oranı ile bugünkü değere indirgenir. İskonto oranı belirlenirken teknolojik risk, piyasa belirsizlikleri ve sektör dinamikleri dikkate alınır.

• Maliyet Tasarrufu Yaklaşımı: Patent sayesinde sağlanan üretim maliyeti düşüşleri veya süreç iyileştirmeleri analiz edilerek, patentin sağladığı finansal avantaj değerlenir.

 

2. Pazar Yaklaşımı (Market Approach)

Pazar yaklaşımı, benzer patentlerin satış, lisanslama veya devrine ilişkin piyasa işlemlerinin karşılaştırılmasına dayanır. Uygulanabilir piyasa verilerinin bulunması durumunda, bu yöntem oldukça etkilidir.

​

Dikkate alınan unsurlar:

• Benzer teknolojilere ait patentlerin geçmiş satış veya lisans anlaşmaları,

• Royalty oranları, sözleşme koşulları ve coğrafi kapsam,

• Patentin teknoloji alanı, sınıfı ve uygulama alanı

​​

Ancak birçok patent işleminin gizli yürütülmesi, veri erişimini zorlaştırabilir. Bu nedenle genellikle diğer yöntemlerle birlikte kullanılması önerilir.

 

3. Maliyet Yaklaşımı (Cost Approach)

Maliyet yaklaşımı, patentin geliştirilmesi için harcanan toplam maliyetin veya aynı faydayı sağlayacak yeni bir patentin yaratılma maliyetinin hesaplanmasına dayanır.

​

İki temel alt yöntemi vardır:

• İkame Maliyeti (Replacement Cost): Mevcut patent yerine aynı teknolojik faydayı sağlayacak yeni bir çözüm geliştirme maliyetidir.

• Yeniden Yapım Maliyeti (Reproduction Cost): Mevcut patentin aynısını yeniden üretmek için gereken yatırımdır.

 

​Maliyet yaklaşımı, uygulama aşamasındaki veya henüz gelir üretmeyen erken aşama patentler için en uygun yöntemdir. Ancak bu yaklaşım, pazar değeri ve rekabet avantajı gibi soyut unsurları dikkate almadığı için sınırlıdır.

​

Hangi yöntem ne zaman kullanılmalı?

​

Lisanslanan, gelir üreten, olgun patentler → Gelir Yaklaşımı

Satışı veya lisansı gerçekleşmiş benzer patent varsa → Pazar Yaklaşımı

Yeni, erken aşama veya henüz ticarileşmemiş patentler → Maliyet Yaklaşımı

​

​

UDS 210 ile Patent Değerlemesinde Doğruluk ve Güven

​

Patentler, modern işletmeler için yalnızca bir koruma aracı değil; aynı zamanda finansal değer taşıyan stratejik varlıklardır. UDS Madde 210, patent değerlemesi sürecine şeffaflık, karşılaştırılabilirlik ve metodolojik bütünlük kazandırır.

​

Gelir yaklaşımı, pazar yaklaşımı ve maliyet yaklaşımı gibi yöntemler sayesinde, patentlerin ekonomik değeri objektif şekilde ölçülebilir. Bu sayede şirketler; yatırım kararlarını daha sağlam temellere oturtabilir, birleşme & satın alma süreçlerini optimize edebilir ve mali raporlama süreçlerinde tutarlılık sağlayabilir.